Ronald Giphart en de Boekenweek 2015
Te gek voor woorden is een bloemlezing die de openbare bibliotheken in 2015 cadeau gaven ter gelegenheid van de Boekenweek. Ronald Giphart leverde de bijdrage Liefdesgekte: een beschouwing over verliefdheid, jaloezie en de ontregelende kracht van liefde. Via een oude Franse verhandeling over liefdeswaanzin komt hij terecht bij een tragische liefdesgeschiedenis uit de IJslandse sagaliteratuur.
De kleine bundel brengt persoonlijke ervaringen, literaire bijdragen en boekentips samen rond het Boekenweekthema waanzin. Hieronder lees je Gipharts volledige bijdrage, gevolgd door informatie over de uitgave en de oorspronkelijke inhoudsopgave.
Een bibliotheekbundel voor de Boekenweek 2015
De tachtigste Boekenweek vond plaats van 7 tot en met 15 maart 2015, met als thema Waanzin en als motto Te gek voor woorden. De gelijknamige bloemlezing was het cadeau van de deelnemende openbare bibliotheken aan hun leden.
Deze bibliotheekuitgave moet worden onderscheiden van het Boekenweekgeschenk van dat jaar, De zomer hou je ook niet tegen van Dimitri Verhulst, en het Boekenweekessay Waanzin in de wereldliteratuur van Pieter Steinz. Te gek voor woorden bood juist ruimte aan verschillende stemmen en manieren om het thema te benaderen.
Over Liefdesgekte van Ronald Giphart
In Liefdesgekte onderzoekt Giphart hoe dicht liefde en waanzin in literaire verhalen bij elkaar kunnen liggen. Zijn vertrekpunt is de gedachte dat verliefdheid het denken volledig kan beheersen. Vervolgens verschuift de aandacht naar Guðrún Ósvífursdóttir en de rivaliteit tussen Kjartan en Bolli in de Laxdœla-saga.
De kracht van de bijdrage zit in de overgang van een algemene gedachte over verliefdheid naar een concrete, dramatische geschiedenis. Liefde blijft daarin geen persoonlijke aangelegenheid: jaloezie en gekrenkte gevoelens hebben gevolgen voor geliefden, familieleden en volgende generaties. Giphart eindigt met een raadselachtige uitspraak die uitnodigt om verder te lezen en over de personages te discussiëren.
De onderstaande tekst is de oorspronkelijke bijdrage van Ronald Giphart en is letterlijk ongewijzigd overgenomen.
Oorspronkelijke bijdrage van Ronald Giphart
Liefdesgekte
Liefde is om gek van te worden, letterlijk. Al in 1624 werd deze gedachte door de Franse arts Jacques Ferrand uitgewerkt in zijn boek Erotomania: liefde is een vorm van waanzin, liefde veroorzaakt gekte, verwilderingen van het hart en jammerlijk zelfverlies. ‘La mélancolie amoureuse’ noemde Ferrand het in zijn boek. Volgens hem was het vooral een overbelastheid van het hoofd die verliefdheid obsessioneel maakte. Wie verliefd is herhaalt steeds dwangmatig ‘gedachten in de verbeelding’, waardoor het verlangen almaar groeit, met alle ernstige gevolgen van dien.
Er is in de wereldliteratuur veel geschreven over deze zogenaamde amour fou. Een van de meest tot de verbeelding sprekende verhalen komt uit IJsland, het land van de saga’s. Iedere IJslander kent de Laxdœla-saga (‘de heldendaden van de bewoners in het dal van de zalmrivier’), een epos over moed, geweld, waanzin en liefde dat vele eeuwen bestrijkt en deels op historische gebeurtenissen is gebaseerd. Een van de belangrijkste personages in dit verhaal is Guðrún Ósvífursdóttir, van wie al eeuwenlang wordt doorverteld dat zij de mooiste vrouw is die er ooit op IJsland heeft rondglopen en zal rondlopen. Haar schoonheid moet te vergelijken zijn geweest met die van Cleopatra, Helena, Dido of Isolde.
Ergens op het eiland, op de heilige tafelberg Helgafell staat nog steeds een gedenkteken voor Guðrún, die op die plek zou zijn begraven als eerste non van IJsland. Dat was overigens wel nadat zij vier huwelijken had gehad en vele mannen in het verderf had gestort.
Haar eerste huwelijk, opgetekend in de Laxdœla-saga, was ongelukkig en eindigde in een scheiding, waarbij Guðrún de helft van alle bezittingen van haar man kreeg. Haar tweede echtgenoot, met wie ze wel gelukkig was en een zoon kreeg, verdronk op zee. En daarna sloeg de waanzin toe. Guðrún werd begeerd door de achterneven en pleegbroers Kjartan en Bolli. Ze koos aanvankelijk voor Kjartan, totdat ze het – later valse – gerucht hoorde dat hij zich had verloofd met de zus van de koning. En dus gaf ze zich aan Bolli. In een bloederige aanval van liefdeswoede stortten Kjartan en Bolli zich op elkaar, waarbij uiteindelijk Bolli zijn pleegbroer doodde en hij zelf op zijn beurt werd vermoord door Kjartans bloedverwanten. Het hele verdere leven van Guðrún zal draaien om de gevolgen van deze aanval van liefdesrazernij. In het jaar 1020 trouwt ze voor de vierde keer, maar ook op dit huwelijk rust geen zegen, want ook deze man verdrinkt later jammerlijk op zee.
Op het eind van de Laxdœla-saga dwingt haar zoon Bolli, zoon van de vermoorde echtgenoot, zijn moeder te vertellen van welke man ze in haar leven het meest heeft gehouden. Met tegenzin antwoordt Guðrún: ‘To him I was worst whom I loved best.’
Een antwoord dat de gemoederen tot op de dag van vandaag beroert, want nog steeds is niet duidelijk wie ze daarmee kan hebben bedoeld. Mooi om daarover met de winnaars van de Boekenweekschrijfwedstrijd uitgebreid te filosoferen, als we in het land zijn waar deze en al die andere saga’s zich afspelen.
Eind.
De Boekenweekschrijfwedstrijd en de reis naar IJsland
De verwijzing naar de schrijfwedstrijd in Gipharts slot is verbonden met een concrete Boekenweekactie. In 2015 was hij juryvoorzitter van de Boekenweekschrijfwedstrijd, georganiseerd door Djoser en Nederland Schrijft en gekoppeld aan de bibliotheekbundel. De drie winnaars konden met hem op een vijfdaagse reis naar IJsland.
Daarmee krijgt de keuze voor een IJslandse saga extra betekenis: Giphart verbindt het thema liefdeswaanzin met de bestemming van de prijsreis. Het CPNB-jaarverslag over 2014–2015 bevestigt achteraf dat hij drie prijswinnaars meenam naar IJsland.
Over de uitgave
Te gek voor woorden verscheen in 2015 bij Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). De paperback telt 64 pagina’s en bevat bijdragen van onder anderen Myrthe van der Meer, Christine Otten, Ronald Snijders, Heleen van Royen en Ronald Giphart.
De oorspronkelijke toelichting bij de bundel luidt:
Boekenweek 2015
Onder het motto Te gek voor woorden richt de Boekenweek 2015 de aandacht op waanzin in de letteren. Lees in deze bundel de persoonlijke bijdragen van negen mannen en vrouwen. Over hun eigen stoornis, al of niet overwonnen. Of over wat ze meemaakten in hun familie of hun werk. Het zijn bijdragen die spreken over zaken waarover we liever zwijgen. Want lekker gek willen we nog wel wezen, maar goed gek liever niet. Veel plezier met Te gek voor woorden. De Bibliotheek.
Cadeau van de openbare bibliotheek ter gelegenheid van de Boekenweek 2015.
Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, Amsterdam.
Colofon en boekgegevens
Samenstelling: Stichting CPNB
Eindredactie: Just Enschedé
Boekverzorging: Studio Ron van Roon
Foto’s:
- Liselore Chevalier
- Marc Deurloo
- Djoser
- Stefan Heijdendael
- Lef Magazine
- Leo van Noort
- Anne Reinke
- Mark Uyl
- Elinoor Veldman Photography
Lithografie: Spirit & Sketch, Amsterdam
Druk: Nørhaven, Viborg (DK)
Jaar: 2015
Pagina’s: 64
Afmetingen: 18 x 12 x 0,5 cm
Type: Paperback
Oorspronkelijke inhoudsopgave
Inhoud:
- Myrthe van der Meer – Beste Humberto Tan…
- Ronald Snijders – Bericht voor kleine mensen
- Christine Otten – Ultieme Troost
- Arend Jan Heerma van Voss – Karakter
- Peter de Wit – Sigmund
- Heleen van Royen – Tussenstand
- Inez Weski – Schuld en recht
- Onno Blom – Interview in een vuilnisbak gevonden
- Marly van der Velden – Kiezen voor herstel
- Ronald Giphart – Liefdesgekte
- Schrijf jezelf naar IJsland!