Ronald Giphart over Giovanni Boccaccio en de Decamerone
Waarom reist Giovanni Boccaccio altijd met Ronald Giphart mee? In Schrijvers over schrijvers: Literaire odes vertelt Giphart hoe hij als jonge lezer de Decamerone ontdekte en waarom de middeleeuwse verhalenbundel hem bleef fascineren. Hij bewondert niet alleen de raamvertelling en Boccaccio’s stijl, maar ook diens warme, humoristische blik op liefde, seksualiteit en menselijke zwakheden.
De bijdrage verscheen in mei 2019 in Schrijvers over schrijvers: Literaire odes, een boek dat voortkwam uit de gelijknamige schrijversrubriek van het NOS-radioprogramma Met het Oog op Morgen. In de bundel vertellen tientallen Nederlandse en Vlaamse auteurs over een schrijver die voor hen van bijzondere betekenis is. Ronald Giphart koos voor de Florentijnse schrijver Giovanni Boccaccio en zijn beroemdste werk, de Decamerone.
De Decamerone van Giovanni Boccaccio
Giovanni Boccaccio schreef de Decamerone in de jaren na de verwoestende pestepidemie die Florence in 1348 trof. De raamvertelling draait om zeven jonge vrouwen en drie jonge mannen die de door de pest geteisterde stad ontvluchten en hun toevlucht zoeken in een landhuis buiten Florence.
Om de tijd door te komen vertellen zij elkaar verhalen. Gedurende tien verteldagen brengt ieder van hen dagelijks één verhaal ten gehore, waardoor de bundel uit precies honderd novellen bestaat. Liefde, begeerte, geluk, bedrog, slimheid, religieuze schijnheiligheid en de wisselvalligheid van het lot behoren tot de terugkerende onderwerpen.
De Decamerone geldt als een van de invloedrijkste werken uit de Europese literatuur. Boccaccio schreef niet in het Latijn, dat destijds de gebruikelijke taal van geleerden was, maar in de Florentijnse volkstaal. Met zijn levendige personages, aardse humor en aandacht voor mensen uit uiteenlopende maatschappelijke milieus hielp hij de basis te leggen voor de Italiaanse verteltraditie en de latere Europese novellekunst.
Waarom Boccaccio Ronald Giphart aanspreekt
Gipharts bewondering voor Boccaccio is goed te begrijpen vanuit zijn eigen schrijverschap. Ook in het werk van Ronald Giphart nemen liefde, lichamelijkheid, verlangen en menselijk gedrag een belangrijke plaats in. Beide auteurs combineren openhartigheid en humor met belangstelling voor de tegenstrijdigheden van hun personages.
In zijn bijdrage vertelt Giphart dat hij de Decamerone ontdekte nadat zijn vader hem het boek had aangeraden. Wat begon als de nieuwsgierigheid van een jonge lezer naar liefde en erotiek, groeide uit tot waardering voor Boccaccio’s stijl en verteltechniek. Vooral de raamvertelling, waarin afzonderlijke verhalen samen een groter geheel vormen, maakte diepe indruk op hem.
Hieronder staat de oorspronkelijke bijdrage volledig en ongewijzigd weergegeven.
Oorspronkelijke bijdrage van Ronald Giphart
Schrijvers over schrijvers
Literaire odes
NOS Met het oog op morgen
‘BOCCACCIO REIST ALTIJD MIET ME MEE’
Over de Florentijnse schrijver GIOVANNI BOCCACCIO
De Decamerone stond in de enorme boekenkast van mijn vader en ik bereikte een zekere leeftijd waarop ik geïnteresseerd raakte in boeken die je met één hand kunt lezen, zoals Turks fruit en Het ritsloze nummer van Erica Jong. Mijn vader tipte me toen om Boccaccio te lezen, omdat die ook over liefde en seksualiteit schrijft, maar dan op een veel serenere en mooiere manier. En ik vond het een ontdekking!
Het moet in mijn vormende jaren zijn geweest, dus ergens tussen mijn zeventiende en eenentwintigste. lk had nóg een klasgenoot die de Decamerone las en ook schrijver is geworden. Maar waarom het ons zo raakte? We hadden tenslotte nog niets meegemaakt in ons leven. Maar we waren wel geïnteresseerd in stijl en Boccaccio’s stijl is echt weergaloos! De Decamerone is een raamvertelling en dat is een fantastische vorm.
Het boek gaat over een groep jongelieden die de pest ontvlucht. Tien jonge mensen die de zwarte dood proberen te ontlopen, in een landhuis samenkomen en verhalen beginnen te vertellen om elkaar een beetje te vermeien. Ze zitten er tien dagen en zijn met zijn tienen, dus dan zit ie op honderd verhalen, prachtige verhalen over de liefde en de dood. De kracht van dit boek is dat het echt van alle tijden is.
Het mooie aan de Decamerone is dat het altijd verhalen zijn waarin de liefde overwint. Het gaat over mensen die keuzes in hun leven durven te maken vanuit hun hart. Zoals in het verhaal op de achtste dag over een man die zijn vrouw betrapt op overspel met zijn beste vriend. Die man reageert dan zoals je zelf op zo’n moment zou willen reageren. Hij voelt grote woede maar denkt: nee, ik hou van mijn vrouw en ik hou van mijn beste vriend, ik ga dit op een andere manier oplossen. Dus hij confronteert zijn vrouw ermee en zegt tegen haar dat ze een truc moeten bedenken om tot een goede oplossing te komen. Hij zorgt ervoor dat zij haar minnaar in een kist weet op te sluiten. Vervolgens nodigt hij de vrouw van zijn beste vriend uit. Hij vertelt haar: “Luister, jouw man, mijn beste vriend, heeft met mijn vrouw gevreeën en wij gaan nu wraak nemen.” En dan, op de kist waar die man in verstopt zit, doen ze het! Die beste vriend heeft zich natuurlijk zitten verbijten, maar weet ook wel dat hij daar niet al te boos over kan worden.
De Decamerone was heel controversieel vanwege de erotiek en omdat Boccaccio er echt een sport van maakte om de schijnheiligheid van mensen bloot te leggen. En als het om de liefde gaat, zijn we allemaal schijnheilig. lk heb in mijn tijd als nachtportier in een ziekenhuis veel schijnheiligheid meegemaakt en daar met een soort Boccacciaanse verkneukeling over geprobeerd te schrijven, maar ook met veel warmte en liefde.
lk heb ooit alle verhalen achter elkaar gelezen, maar je kunt er ook rustig stukken uit kiezen. lk lees ze los voor het slapengaan. ‘Boccaccio reist altijd met me mee.’
GIOVANNI BOCCACCIO schreef de Decamerone rond 1350, maar omdat het boek zo omstreden was, verscheen het pas 112 jaar na zijn dood. Boccaccio was de zoon van een rijke koopman en hij studeerde rechten, maar de literatuur was zijn grote liefde. Tijdens de pestepidemie van 1348 verloor hij niet alleen zijn vader en stiefmoeder maar ook veel van zijn vrienden. Enkele jaren later ontmoette hij Francesco Petrarca, de Italiaanse dichter, schrijver en grondlegger van het humanisme, die een goede vriend van hem werd en hem sterk beïnvloedde. Naast de Decamerone is Boccaccio vooral bekend geworden met Het leven van Dante en Elegia di Madonna Fiammetta.
Eind.
Illustraties: Floor von Dulmen Krumpelmann
Tekst: Elles Tukker
Eerste druk, mei 2019
Ontwerp: Lyanne Tonk
Productiebegeleiding: Tim Beijer
Drukwerk: Drukkerij Wilco, Amersfoort
ISBN: 9789492928597
Inhoud:
- René Appel over Patricia Highsmith
- Gerbrand Bakker over J.J. Voskuil
- Désanne van Brederode over Graham Greene
- Jan Brokken over Fjodor Dostojevski
- Herman Brusselmans over Gerard Reve
- Renate Dorrestein over Kurt Vonnegut
- Anna Enquist over Thomas Bernhard
- Ronald Giphart over Giovanni Boccaccio
- Kristien Hemmerechts over Elizabeth Gaskell
- Auke Hulst over Yasunari Kawabata
- Oek de Jong over Maria Dermoût
- Lieve Joris over Waguih Ghali
- Mensje van Keulen over Emily Brontë
- Sjoerd Kuypér over Nescio
- Ernest van der Kwast over James Salter
- Tom Lanoye over Jef Geeraerts
- Vonne van der Meer over Shüsaku Endö
- Nelleke Noordervliet over Marguerite Yourcenar
- Christine Otten over Toni Morrison
- Gustaaf Peek over Ernest Hemingway
- Ilja Leonard Pfeijffer over Pindaros
- Alexander Reeuwijk over William Dalrymple
- Tomas Ross over Philip Kerr
- Jaap Scholten over John Fante
- Allard Schröder over Günter Grass
- Jan Siebelink over Joris-Karl Huysmans
- P.F. Thomése over Wessel te Gussinklo
- Franca Treur over D. Hooijer
- Peter Verhelst over Armando
- Carolijn Visser over Sybille Bedford
- Jacques Vriens over Theo Thijssen
- Robert Vuijsje over Jay Mclnerney
- Bert Wagendorp over Jan van Aken
- Nina Weijers over Jan Hanlo
- Christiaan Weijts over Joseph Brodsky
- Frank Westerman over Ryszard Kapuscinski
- Maartje Wortel over Tip Marugg
De Decamerone als blijvende inspiratiebron
De aantrekkingskracht van de Decamerone ligt niet alleen in de soms ondeugende of erotische verhalen. De vertellers proberen tijdens een epidemie met taal, verbeelding en gezelschap tijdelijk afstand te nemen van de dood om hen heen. Daardoor gaat het boek ook over de betekenis van verhalen in moeilijke omstandigheden.
De honderd novellen laten bovendien zien hoe mensen met liefde, lust, macht, geld, religie en sociale verwachtingen omgaan. Geestelijken, kooplieden, bedrogen echtgenoten, verliefde jongeren en slimme bedriegers worden zonder veel ontzag opgevoerd. Boccaccio veroordeelt zijn personages niet voortdurend, maar toont met humor hoe inventief, kwetsbaar en inconsequent mensen kunnen zijn.
Dat sluit aan bij wat Giphart in Boccaccio bewondert: de combinatie van spot en mededogen. Schijnheiligheid wordt ontmaskerd, maar de menselijke behoefte aan liefde en lichamelijkheid blijft herkenbaar. Zo vormt de Decamerone voor hem niet alleen een klassiek literair werk, maar ook een boek dat je kunt blijven herlezen — thuis, voor het slapengaan of onderweg.
Een bibliografische kanttekening
In de oorspronkelijke bijdrage staat dat de Decamerone vanwege de controverse pas 112 jaar na Boccaccio’s dood verscheen. Omdat de oorspronkelijke tekst hierboven letterlijk is overgenomen, is deze passage niet aangepast.
Historische bronnen geven echter een ander beeld. De Decamerone werd waarschijnlijk tussen circa 1349 en 1353 samengesteld en circuleerde al tijdens Boccaccio’s leven in handschrift. Er bestaat bovendien een belangrijk handschrift uit omstreeks 1370 dat grotendeels door Boccaccio zelf is geschreven en gecorrigeerd. Hij overleed in 1375.
De eerste gedrukte uitgaven verschenen pas later in de vijftiende eeuw, doorgaans gedateerd rond 1470. Dat was niet de eerste ‘verschijning’ van het werk: vóór de uitvinding en verbreiding van de boekdrukkunst werden literaire teksten immers als handschrift gekopieerd en verspreid. De formulering dat het boek pas 112 jaar na zijn dood verscheen, is daarom bibliografisch niet houdbaar.
Over Schrijvers over schrijvers: Literaire odes
Schrijvers over schrijvers: Literaire odes bundelt persoonlijke bijdragen van auteurs die vertellen over een schrijver die hen raakte, vormde of inspireerde. De teksten zijn samengesteld door Elles Tukker en voorzien van illustraties van Floor von Dülmen Krumpelmann.
Het boek verscheen in mei 2019 en draagt ISBN 9789492928597. De verzameling biedt niet alleen persoonlijke leeservaringen, maar laat ook zien hoe schrijvers het werk van voorgangers en tijdgenoten meenemen in hun eigen ontwikkeling. De bijdrage van Ronald Giphart over Giovanni Boccaccio is daarvan een treffend voorbeeld.