Buurt

In Buurt – van zeehelden, stille helden en andere mensen in Utrecht Oost staat de geschiedenis van een kleine Utrechtse buurt centraal. Het boek uit 2012 is geschreven door Jos van Beurden, Hans van Dijk en Sipke de Jong. Ronald Giphart verzorgde de openingscolumn: een persoonlijke bijdrage over zijn verbondenheid met de Zeeheldenbuurt, waar hij met zijn gezin woonde.

Voor Giphart bestaat een buurt uit veel meer dan huizen en straten. Het is de omgeving waarin kinderen opgroeien, vriendschappen ontstaan en herinneringen zich opstapelen. Zijn column vormt daarmee een passende opening voor een boek over de mensen achter de voordeuren.

Een lees- en kijkboek over Utrecht-Oost

Buurt beschrijft de ontwikkeling van het gebied vóór de bebouwing, de architectuur en het dagelijks leven van de bewoners. De geschiedenis loopt van het vroegere moeras- en polderlandschap tot de vorming van een stadsbuurt. De negentiende-eeuwse huizen en de latere Karel Doormanflats maken deel uit van dat verhaal.

Ook veranderingen in de bevolking krijgen aandacht: van de eerste bewoners en hun personeel tot de komst van gastarbeiderspensions, studentenhuizen en woongroepen. De Tweede Wereldoorlog vormt een afzonderlijk onderdeel van de buurtgeschiedenis. Achterin staat een gids van meer dan honderd oude huizen, met informatie over bewoners en gebeurtenissen.

Hoe het buurtboek tot stand kwam

Voor het boek combineerden de makers historisch onderzoek met gesprekken en materiaal van buurtbewoners. In een interview met de Wijkkrant Wittevrouwen uit juni 2012 vertelde Jos van Beurden hoe ontmoetingen op straat nieuwe verhalen en foto’s opleverden. Binnen het schrijversteam lag bij Hans van Dijk en Sipke de Jong het accent op onderzoek; Van Beurden bracht zijn journalistieke werkwijze in.

De auteurs organiseerden ook de uitgave en verspreiding zelf. Bedrijven uit de omgeving ondersteunden het project door exemplaren af te nemen. Zo kwam het boek niet alleen voort uit belangstelling voor de buurt, maar ook uit de betrokkenheid van de mensen die er woonden en werkten.

De bijdrage van Ronald Giphart

In zijn openingscolumn beschrijft Ronald Giphart hoe de Zeeheldenbuurt voor hem een vertrouwde omgeving werd. Hij verbindt herinneringen aan een studentenfeest met het latere gezinsleven in dezelfde buurt. Ook legt hij een verband met zijn roman Giph, waarin hij de togaparty verwerkte.

Hieronder staat zijn oorspronkelijke bijdrage, volledig en ongewijzigd. De tijdsaanduidingen horen bij het moment waarop hij deze tekst schreef.

Lees hier het stuk van Ronald Giphart:

Er is de fraaie Surinaamse uitdrukking ‘ik weet waar jouw huis woont’. Het huis van mijn gezin woont in de Utrechtse Zeeheldenbuurt. Vanaf 1987 ben ik Utrechter, maar in 2001 besloten mijn vrouw en ik om redenen die we nu niet meer kunnen achterhalen te verhuizen van de wijk Witte Vrouwen naar een tuin met een huis in Bilthoven, een gemeente nabij de Duitse grens.

Slechts binnen een half jaar zagen we in dat we Utrecht nóóit hadden moeten verlaten. Met de staart tussen de benen keerden we in 2002 terug naar een pand in de Cornelis Houtmanstraat. Toen we de woning bezichtigden, wisten we al in de hal dat dit het huis zou worden waar onze kinderen zouden opgroeien dan wel zouden worden verwekt en geboren. Dat had met de woning zelf te maken (en met de lekkere tuin aan het water bij de Ezelsdijk), maar natuurlijk ook met de buurt, dat maffe grotestads wijkje aan de rand van de gemeente.

Het was jaren daarvoor, in 1988 of 1989, dat ik met vrienden een zogenaamde togaparty had bezocht in een toenmalig berucht studentenhuis aan de Willem Barentszstraat. Het huisnummer van de plek waar deze uitspatting plaatsvond, kan ik me niet meer voor de geest halen, maar wel dat het feest op alle gebieden uit de hand liep (ik was er zo van onder de indruk dat ik de togaparty opvoerde in mijn roman Giph uit 1993). Natuurlijk zal het conditionering zijn, maar sinds deze liederlijkheden heb ik altijd warme gevoelens voor de Zeeheldenbuurt gekoesterd.

Toen mijn gezin en ik er bijna tien jaar geleden kwamen wonen, wisten we niets van de wijk. Inmiddels is het de plek waar onze kinderen hun jeugdherinneringen hebben verzameld, het huis is óns huis geworden, de straat ónze straat, de buurt ónze buurt. We hebben er vrienden gevonden, we hebben op straat gevoetbald, gebarbecued in de Heemskerkstraat, gedronken en gedanst, we hebben onze eigen feesten gegeven, oude jaren uitgeluid en nieuwe jaren verwelkomd, er zijn bevriende buurtgenoten overleden en nieuwe geboren, we hebben er verdriet gehad en ons gelukkig gevoeld.

Tijdens het schrijven van deze woorden tuur ik uit mijn raam richting de Willem Barentszstraat, terugkijkend in de tijd. Een buurt is slechts een stratenplan met een verzameling opgestapelde stenen, maar achter die stenen gaan de ontelbare verhalen van mensen schuil.

Over die verhalen gaat de uitgave die u nu in handen heeft. Deze geweldige uitgave, zeg ik uit oprechte bewondering voor het idee een wijk als de Zeeheldenbuurt te eren met een zo uitgebreid boekwerk als dit. Zelden heb ik zo het idee gehad dat een boek speciaal voor mij is geschreven. Buurt – van zeehelden, stille helden en andere mensen in Utrecht-Oost is een enerverende, leerzame, verrassende, ontroerende en tegelijkertijd vaak ook ontluisterende geschiedenis van het kleine wijkje waar mijn huis nog lang hoopt te wonen.

Eind.


Boekgegevens en contact

Redactionele informatie; geen onderdeel van Gipharts bijdrage.

Titel: Buurt

Subtitel: van zeehelden, stille helden en andere mensen in Utrecht Oost

Samenstellers/schrijvers:

  • Jos van Beurden
  • Hans van Dijk
  • Sipke de Jong

Bijdrage: openingscolumn door Ronald Giphart

ISBN: 9789090267128

Jaar: 2012

Druk: 1ste

Uitgever: Stichting Zes Zeehelden Utrecht

Idee: Jos van Beurden

Eindredactie: Louise Boelens

Vormgeving, productie & fotoredactie: Anna Garssen

Zakelijke ondersteuning: Herman van Hienen

Pagina’s: 152

Afmetingen: 17,7 x 24,5 x 1,3 cm

Type: Hardcover

De auteursnaam Sipke de Jong is hier gecorrigeerd ten opzichte van de eerdere vermelding ‘Spike de Jong’. Zowel de Wijkkrant Wittevrouwen als Oud-Utrecht vermeldt Sipke. Voor de omvang is 152 pagina’s aangehouden, overeenkomstig de bespreking in het tijdschrift Oud-Utrecht uit oktober 2012. Sommige commerciële boekgegevens noemen afwijkend 140 pagina’s.

Onderstaande bestelgegevens stonden op de oorspronkelijke pagina. De actuele beschikbaarheid en de werking van alle contactmogelijkheden zijn niet bevestigd.

Bestel en bel 030-2715473 of mail naar jos.vanbeurden@inter.nl.net en/of bezoek de website van Jos van Beurden

Inhoudsopgave

De onderstaande inhoudsopgave is ongewijzigd overgenomen.

Inhoud:

Column door Ronald Giphart [gedeelte van dit stuk staat ook in TopSpots in en om Utrecht, 2014]

Bij het begin

1 Van moeras tot bebouwing

  • De moerasdelta, geschenk van de Rijn
  • Romeinse tijd en de vroege Middeleeuwen
  • Inpoldering
  • De grenzen van de Randstad
  • En nu nog bebouwing

2 De bouw van de buurt 1850 – 1910

  • Gemeentelijke maatregelen
  • Bouwen zonder architect
  • De verboden kring
  • De eerste huizen
  • Voorgevels
  • Indeling en ligging
  • De Berekuil
  • Bouw van de Karel Doormanflats

3 De eerste bewoners 1900 – 1940

  • Tussen spoorlijn, weilanden en tuinderijen
  • Remise van de paardentram
  • Dienstmeisjes
  • Briefwisseling met Duitsland

4 Gewone mensen in oorlogstijd 1940 – 1955

  • Standsverschil
  • Drie wethouders
  • De moord
  • Joodse buurtgenoten

5 Nieuwe tijden 1955 -1985

  • Gevarieerde samenstelling
  • De eerste flatbewoners
  • Ontmoetingskansen
  • Wennen en welkom zijn
  • Gastarbeiderspension
  • Woongroepen

6 Buurtvorming Vanaf 1985

  • Van huur naar koop
  • Spelen in de buurt
  • Hotel Mitland en de buurt
  • Buurtorganisaties

Aan het einde

Gids van meer dan honderd oude huizen

Portrettengalerij

  • Fokkelien van Dijk-Hemmes, feministisch theoloog
  • Ans Ploeg-Ploeg, lid van de Tweede Kamer
  • Pieter Geyl, historicus
  • Constant, kunstschilder
  • Chris Bos, stadsbeiaardier

Straatnaamgevers

  • Willem Barentsz
  • Jacob van Heemskerck
  • Jan Cornelis de Rijp
  • Buys Ballot
  • Karel Doorman
  • Cornelis (de) Houtman

Verantwoording

Bronnen