Geen verlangen zonder tekort - Ronald Giphart Bibliografie

Ronald Giphart over de toekomst van de roman

Wat gebeurt er met de roman wanneer lezers steeds meer tijd achter een scherm doorbrengen en computers zelf tekst leren produceren? Ronald Giphart buigt zich over die vraag in Geen verlangen zonder tekort. De toekomst van de Nederlandstalige roman. De essaybundel verscheen in april 2018 ter gelegenheid van de 25ste uitreiking van de Libris Literatuur Prijs en werd samengesteld door Margot Dijkgraaf en Wouter van Gils.

Voor de bundel werd aan 28 auteurs gevraagd hun visie te geven op de toekomst van de Nederlandstalige roman. Dat leverde een gevarieerd geheel op van essays, reportages en korte columns, met bijdragen uit Nederland en Vlaanderen en perspectieven vanuit onder meer Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Polemische stukken staan naast filosofische beschouwingen, historische analyses en humoristische diagnoses van het literaire klimaat.

Van de toekomst van de roman naar kunstmatige intelligentie

In zijn bijdrage De Toekomst verbindt Ronald Giphart twee ontwikkelingen: de concurrentie van digitale media om de aandacht van lezers en de opkomst van taaltechnologie. Hij grijpt daarbij terug op een experiment waaraan hij in 2017 meewerkte voor Nederland Leest, dat dat jaar in het teken stond van robotica.

Giphart schreef toen samen met schrijfrobot AsiBot het verhaal De robot van de Machine is de mens. Het werd als tiende verhaal toegevoegd aan de speciale Nederland Leest-uitgave van Isaac Asimovs Ik, robot. AsiBot was ontwikkeld door onderzoekers van het Meertens Instituut en de Universiteit Antwerpen. Het systeem kon op basis van duizenden Nederlandstalige boeken zinnen en zinsdelen voorstellen en verschillende literaire ‘stemmen’ nabootsen. Giphart selecteerde en bewerkte materiaal en bleef verantwoordelijk voor de opbouw en samenhang van het verhaal.

Het experiment was daarmee geen demonstratie van een computer die zelfstandig een complete roman schreef. Juist de samenwerking stond centraal: de machine leverde tekstsuggesties, terwijl de schrijver richting gaf aan personages, plot en betekenis. In Geen verlangen zonder tekort gebruikt Giphart die ervaring om met humor vooruit te kijken. Zijn conclusie is nuchter en zelfbewust: voorlopig blijft de mens de schrijfrobot de baas.

De oorspronkelijke bijdrage van Ronald Giphart

Onderstaande tekst is de oorspronkelijke bijdrage van Ronald Giphart en is letterlijk en volledig overgenomen.

De Toekomst

In de geschiedenis van de literatuur is de roman meerdere malen doodverklaard, onder anderen door Harry Mulisch, die gelukkig wel gewoon romans bleef reanimeren. Was Mulisch’ boutade destijds nog te danken aan de politieke tijdgeest, inmiddels zijn er nieuwe reële vijanden: de verfacebooking en vernetflixerinq, waardoor vrijwel iedereen in de vrije uurtjes alleen nog maar naar een schermpje zit te turen.

Een andere bron van gevaar lijkt de ’taaltechnologie’. Afgelopen jaar deed ik mee aan een experiment van de CPNB en een groep wetenschappers. Zou het mogelijk zijn om met behulp van een schrijfrobot een verhaal of misschien zelfs een hele roman te schrijven? Een computerprogramma genaamd Asibot – vernoemd naar de Amerikaanse sciencefictionschrijver Isaac Asimov – scande tienduizend Nederlandstalige werken, bijna een miljard woorden, zonder dat hij iets van de Nederlandse taal, laat staan onze literatuur wist.

Toen Asibot – vraag me niét hoe – zichzelf had geleerd grammaticaal correcte Nederlandstalige zinnen te produceren, kon de stijl van individuele schrijvers worden geanalyseerd en geïmiteerd. Wat is de gemiddelde zinslengte van Gerard Reve? Gebruikt Kristien Hemmerechts meer dialoog dan Nescio? Wat is het idiolect van P.F. Thomése? Uiteindelijk lukte het Asibot desgewenst van iedere schrijver een ‘vingerafdruk’ te maken, een set geheel eigen taalalgoritmes. Dus ook van mijn ‘stem’. Hoe maf was dat?

Vervolgens konden we aan de slag, Asibot en ik, want onze opdracht was een verhaal van vijfduizend woorden te schrijven: hij als ‘chef Zinnen’ en ik voor het overzicht, want ondanks zijn fenomenale prestaties is Asibots rekenkracht vooralsnog niet toereikend voor een grotere spanwijdte dan tweehonderd leestekens. Het kostte me een paar slapeloze nachten, maar uiteindelijk kreeg ik het kunstje onder de knie en schreven we samen een verhaal waarover zelfs de Volkskrant niet negatief was.

Velen hebben me de afgelopen tijd gevraagd of ik nu ‘de toekomst’ heb gezien, of schrijvers ooit werkloos aan de kant zullen staan en of een robot ooit de Libris Literatuur Prijs zal winnen. Ik denk dat het antwoord op die vraag driewerf ‘nee’ luidt, en dat het nog heel wat jaren zal kosten voor de naneefjes van Asibot überhaupt de ‘allerindividueelste expressies’ van hun ‘allerindividueelste emoties’ weten te verwoorden.

Maar… laten we het bij wijze van experiment aan Asibot zelf vragen, want dat is wellicht meer inzichtelijk. Op het tekstvlak van mijn schrijfbot typ ik in: ‘Asibot, ben jij de toekomst van de romankunst?”

Voor het antwoord kies ik ‘Revimov’, oftewel de stem van Gerard Reve: Ja. Maar dat is niet waar. Je hebt een probleem. En je hebt geen enkele reden om je daar niet aan te houden. Je weet dat ik je vertrouw.

Aha. Oké…

Laten we vaststellen dat we hem voorlopig nog de baas zijn, die vermaledijde schrijfrobot. De toekomst zijn we vooralsnog zelf.

Eind.

Over de uitgave

Geen verlangen zonder tekort. De toekomst van de Nederlandstalige roman is een uitgave van de Stichting Literatuur Prijs, Amsterdam

Deze uitgave kwam tot stand met financiële steun van Libris.

Eindredactie: Willem van Koppen

Boekverzorging: René van der Vooren

ISBN 9789024424597 (folio)

ISBN 9789024424603 (e-book)

NUR 320

www.libris.nl

Bindwijze: Hardcover

Druk: 1

Verschijningsdatum: april 2018

Afmetingen: 20,7 x 14,3 x 2,2 cm

Aantal pagina’s: 184 pagina’s

Het e-book is uitsluitend beschikbaar voor klanten met een Readr-account.

Inhoudsopgave:

MARGOT DIJKGRAAF & WOUTER VAN GILS ~ Voorwoord
ARNON GRUNBERG ~ Werkelijkheidsduiding
HANNA BERVOETS ~ Papegaai
THOMAS DE VEEN ~ Echter
LISA KUITERT ~ Zelfbevlekking
Juryrapport Libris Literatuur Prijs 2028
ELSBETH ETTY ~ We hebben gewonnen!
ROOS VAN RIJSWIJK ~ Vorm of vrouw
TOMMY WIERINGA ~ De laatste lezer
SYTSKE VAN KOEVERINGE ~ Ritme. Ja.
BAS HEIJNE ~ Over de roman maak ik mij geen zorgen, maar hoe zit het met de lezer?
LIDEWIJDE PARIS ~ Quo vadis?
ARJAN PETERS ~ Niet zo bang zijn voor engagement!
LOUISE O. FRESCO ~ De romancentrale
ARJEN VAN VEELEN ~ Wees niet bang voor de zelfschrijvende zelfschrijver
CHRISTINE OTTEN ~ Iets
ILJA LEONARD PFEIJFFER ~ De toekomst van de roman
LUC DEVOLDERE ~ Is de wereld nog gemaakt om uit te monden in een boek?
NINA WEIJERS ~ Buiten de ring
RONALD GIPHART ~ De toekomst
MARJA PRUIS ~ De roman als strijd en wereld
MARIA BARNAS ~ Toekomst van papier
MARJOLIJN VAN HEEMSTRA ~ De ark en de boekhandel
NINA POLAK ~ Alsof het echte mensen zijn
MARGOT VANDERSTRAETEN ~ India versus Europa
KARIN AMATMOEKRIM ~ The future is now
HANS BOUMAN ~ ‘We kunnen ons niet veroorloven bescheiden te zijn’
JERKER SPITS ~ Goede vertellers
MARGOT DIJKGRAAF ~ Dé Nederlandse literatuur bestaat niet