Sinnelosen, Sodomieten & Slijkburgers
Arthur Japin, Ronald Giphart en Manon Uphoff
Op muziek van Harry de Wit
Sinnelosen, Sodomieten & Slijkburgers
De Utrechtse Stadscantate Sinnelosen, Sodomieten & Slijkburgers werd in oktober 2022 uitgevoerd ter gelegenheid van Utrecht 900. In dat jaar vierde Utrecht dat de stad negen eeuwen eerder stadsrechten had gekregen. Voor deze bijzondere muziektheaterproductie schreven Arthur Japin, Ronald Giphart en Manon Uphoff nieuwe liedteksten over donkere en bijna vergeten hoofdstukken uit de Utrechtse geschiedenis.
De drie schrijvers richtten zich op mensen die in het verleden werden uitgesloten, vervolgd of aan de rand van de samenleving leefden: de sinnelosen, de sodomieten en de slijkburgers. Sinnelosen was een oude benaming voor mensen met psychische problemen, die vaak werden opgesloten. De sodomieten verwijzen naar de mannen die tijdens de Utrechtse sodomieprocessen in de achttiende eeuw vanwege homoseksuele contacten werden vervolgd, gemarteld en soms ter dood gebracht. Slijkburgers waren inwoners die het vuil en slijk uit de Utrechtse straten en grachten moesten verwijderen. Over deze slijkburgers is bekend dat zij al in de middeleeuwen hielpen de stad schoon te houden. De Nuk, Verhaal van Utrecht
Hedendaagse cantate over de geschiedenis van Utrecht
Componist, muzikant en geluidskunstenaar Harry de Wit zette de teksten op muziek. In deze hedendaagse cantate bracht hij live gespeelde muziek, zang, elektronica en geluidslandschappen bij elkaar. Ook de stem en de klanken van de Dom maakten deel uit van de compositie.
De uitvoeringen vonden van 6 tot en met 13 oktober 2022 plaats in de Sint-Michaëlskapel van de Domtoren. Deze historische locatie, hoog in de Domtoren, verbond de vertelling rechtstreeks met de stad en haar verleden. De Stadscantate stelde daarbij een nog altijd actuele vraag: hoeveel is er werkelijk veranderd in de manier waarop een samenleving omgaat met mensen die als afwijkend, ongewenst of minderwaardig worden beschouwd?
Herman van Tongerloo schreef het verbindende koraal. De productie werd uitgevoerd door musici, vocalisten en Kamerkoor JIP, onder leiding van Jonathan en Imre Ploeg.
Ronald Giphart en het Slijburgerssonnet
Ronald Giphart leverde voor de Utrechtse Stadscantate het opmerkelijke Slijkburgerssonnet. Het gedicht is een uitbundige taalexplosie vol alliteraties, samengestelde woorden en klankrijke beschrijvingen. Met zijn opeenstapeling van modder, vuil, lichamelijkheid en menselijk verval roept Giphart een rauw en grotesk beeld op van de historische slijkburgers van Utrecht.
Tegelijkertijd gaat het sonnet over meer dan de smerigheid van de oude stad. Achter de woordkunst en zwarte humor schuilt een tekst over vernedering, uitsluiting en het verlangen naar mededogen. Daarmee sluit het gedicht aan bij het centrale thema van Sinnelosen, Sodomieten & Slijkburgers: de manier waarop een stad door de eeuwen heen met haar kwetsbaarste en meest verstoten inwoners omgaat.
Het sonnet van Ronald Giphart
SLIJKBURGERSSONNET (voor de Utrechtse Stadscantate)
Schabullige schaamteloze schurftplekken van schofterig stadsschorriemorrie
en benauwdborrelende gebochelde bodemboeren in bijkans alle bezoedelde bochten:
dramatisch drenken de duikende drabdravers duizenden drekdrollen,
het krabbelkolkende gekots, kruipend in kapellen, koepels en kreupele krochten.
Dit dobbergedommel van doofdolende dooddoeners in de donkere Domstad
het brakendbrommende breekbare bubbelbrabbelbrallende broeibrevier
van groezelige gretige grauwe gromgraaiend godverlaten griezeligheden
rochelende rommelende redeloosruftende roekeloze rampridders.
De vale verworpen, verlaten van veiligvrede, verlopen, vernederd, verkracht,
heulende harighoeren, hologig en huiverig, hunkerend naar hartenheil,
louter om hun laaiendlarmoyante labberlottige lobberende laatste levenslast.
Ach, dit tongbrekendtomeloze tumultueuze, even treurige als tragische tranendal!
Maar dan – mettertijd – mondjesmaat en mankmoedig: gemompeld mededogen.
Sta op, slijmerigslobberende snikkelsnakkende slijkburgers: sta op en sterf!
In het kader van ‘Utrecht 900’ schreven Arthur Japin, Ronald Giphart en Manon Uphoff aangrijpende liedteksten over Utrechtse thema’s die er niet om liegen.
‘Sinnelosen, Sodomieten en Slijkburgers’ verhaalt van bijna vergeten maar onvergetelijke gebeurtenissen die ooit plaatsvonden binnen de muren van de stad. Is er eigenlijk wel iets verandert? Of is in de kern alles hetzelfde gebleven?
Harry de Wit is een uniek componist, muzikant en ontwerper van elektroakoestische installaties. Voor deze hedendaagse cantate combineert hij wonderbaarlijke geluidslandschappen met live muziek, vocalen en de stem van de Dom.
Herman van Tongerloo schreef het verbindende koraal.
Uitvoerenden:
- Harry de Wit – diverse instrumenten
- Saskia Meijs – altviool, violaphone, klokkensnaren
- Guusje Ingen Housz – glasharp, klokkensnaren, livescapes en elektronica
- Michel Lamers – diverse blaasinstrumenten
- Annelie Koning – vocalist
- Nathan Taks – bariton
- Jannes Noorman – geluidsontwerp en en live-mixing
- Martijn Grootendorst – projectie/video
- Stan Verberkt – score/arrangementen
Met medewerking van Kamerkoor JIP olv. Jonathan en Imre Ploeg
Ellen Blom – idee en concept
Met dank aan
- Do Verschragen – PR
- Luce van de Weg – Website
- Hans Jeths – logo
- Jonathan Ploeg – productie, opmaak programmaboekje
- Yvette van ’t Zand – Domtoren
- Gemeente Utrecht
- Bestuur Stichting Utrechts Requiem
- Hans Elsendoorn – voorzitter
- Agnes van der Horst – secretaris
- Peter Ribbens – penningmeeste
URL: www.stadscantate.nl
Van 6 t/m 13 oktober 2022, 20:00 uur
St Michaelskapel, Domtoren