Portret van mijn moeder
In Wie waarlijk leeft schrijft Ronald Giphart een persoonlijk en liefdevol portret van zijn moeder, de voormalige PvdA-politica Wijnie Jabaaij. Het autobiografische boek verscheen op 11 juni 2020, precies 25 jaar na de maand waarin zij overleed. Anders dan in zijn roman Ik omhels je met duizend armen schrijft Giphart ditmaal zonder de beschermende laag van de fictie over haar leven, politieke idealen, ziekte en overlijden.
Waar gaat Wie waarlijk leeft over?
In juni 2020 is het vijfentwintig jaar geleden dat oud-politica Wijnie Jabaaij overleed. Als Kamerlid maakte ze zich sterk voor vrouwenrechten en de positie van minderheden, onderwerpen die haar na aan het hart lagen. Ze stond bekend om haar ongekunstelde directheid en tegelijkertijd haar charme. Zo trok ze door het land met een cabaretvoorstelling genaamd Marie Modaal en was ze het enige Kamerlid dat tijdens een commissievergadering ooit hardgrondig vloekte.
Nadat bij haar ms was geconstateerd moest Jabaaij zich op haar 49ste noodgedwongen terugtrekken uit de politiek. Ze overleed op 56-jarige leeftijd.
Wijnie Jabaaij was de moeder van schrijver Ronald Giphart, die in zijn roman Ik omhels je met duizend armen schreef over een moeder die – net als Wijnie Jabaaij – door euthanasie uit het leven stapte. In Wie waarlijk leeft schrijft Giphart opnieuw over zijn moeder, maar nu zonder de sluier van fictie. Over haar nalatenschap, over feminisme anno nu, over moeilijke keuzes, over wat haar werkelijk bewoog en haar strijdbaarheid.
Wie was Wijnie Jabaaij?
Wijnie Jabaaij werd in 1939 geboren en zat van 1977 tot 1989 namens de Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer. Ze verwierf bekendheid door haar uitgesproken karakter en haar inzet voor onder meer vrouwenemancipatie, minderheden, de bestrijding van racisme en het milieu.
Naast haar politieke werk beschikte Jabaaij over veel humor en gevoel voor theater. Ze trad onder meer op in de politieke cabaretvoorstelling Marie Modaal. Haar directe manier van spreken maakte haar tot een opvallende verschijning in de Nederlandse politiek.
In 1989 werd bij haar multiple sclerose vastgesteld. Door de voortgang van de ziekte raakte zij steeds verder verlamd en moest zij haar maatschappelijke werkzaamheden beëindigen. Op 23 juni 1995 overleed Wijnie Jabaaij door euthanasie. Ze was 56 jaar.
Een autobiografische ode aan zijn moeder
Ronald Giphart noemt Wie waarlijk leeft een autobiografische ode. Voor het schrijven maakte hij onder andere gebruik van een koffer vol archiefmateriaal die door zijn zus, schrijfster Karin Giphart, was bewaard. Daarin bevonden zich speeches, brieven, foto’s, gedichten, aantekeningen en persoonlijke documenten van hun moeder.
Tussen deze stukken ontdekte Giphart ook een verhaal dat Wijnie Jabaaij had geschreven over haar zoontje Mark, dat rond de geboorte overleed. Die vondst liet hem niet alleen een voor hem onbekende kant van zijn moeder zien, maar maakte ook duidelijk dat het schrijftalent binnen de familie niet uitsluitend bij haar kinderen aanwezig was.
Het boek gaat daardoor verder dan een verslag van haar politieke loopbaan. Giphart schrijft ook over Jabaaij als moeder, haar humor, haar liefdesleven, haar ziekte en de manier waarop haar overtuigingen doorwerken in zijn eigen leven. Daarbij onderzoekt hij wat haar idealen rond feminisme, gelijkwaardigheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid in de huidige tijd nog betekenen.
De betekenis van de titel Wie waarlijk leeft
De titel is ontleend aan Gij en wij saam, het lievelingsgedicht van Wijnie Jabaaij. Het gedicht is geschreven door de Nederlandse dichter Albert Verwey (1865–1937). De betreffende regel luidt:
Wie waarlijk leeft, heeft in zijn hart
Een onvernietigbare veer,
Een stille kracht, die iedere weerstand tart.
Het gedicht roept mensen op zich niet te laten verlammen door het leed in de wereld, maar naar eigen vermogen te blijven handelen. Volgens Ronald Giphart vormden de regels het levensmotto van zijn moeder. Ze werden na haar overlijden ook gebruikt op haar overlijdensbericht en in de rouwadvertenties.
De titel verwijst daarmee naar de geestdrift, strijdbaarheid en levenskracht van Wijnie Jabaaij. Hoewel haar lichaam door multiple sclerose steeds verder werd aangetast, bleven haar idealen en de inspiratie die zij aan anderen doorgaf bestaan.
Wijnie Jabaaij in het werk van Ronald Giphart
Wijnie Jabaaij speelt ook in ander werk van Ronald Giphart een belangrijke rol. In de roman Ik omhels je met duizend armen uit 2000 verwerkte hij haar ziekte en overlijden in gefictionaliseerde vorm. In Wie waarlijk leeft laat hij die literaire vermomming los en schrijft hij rechtstreeks over zijn moeder en haar nalatenschap.
Het boek kan daardoor zowel worden gelezen als een zelfstandig portret als een autobiografische aanvulling op Ik omhels je met duizend armen. Voor lezers die meer willen weten over de persoonlijke achtergrond van Gipharts roman biedt het boek een bijzonder inkijkje in zijn familiegeschiedenis.
Interviews over Wie waarlijk leeft
Rond de verschijning sprak Giphart in verschillende media over zijn moeder en het ontstaan van het boek. Hij vertelde onder andere dat hij het portret aanvankelijk wilde schrijven als een brief aan zijn zus en zijn kinderen. Daarin wilde hij hun meer vertellen over hun moeder en grootmoeder. Uiteindelijk groeide dat idee uit tot deze boekuitgave.
Op 11 juni 2020 vertelde hij bij Op1 over Wijnie Jabaaij en over de eerdere verwerking van haar euthanasie in Ik omhels je met duizend armen. Op 18 juni 2020 werd hij bovendien door schrijver en journalist Onno Blom geïnterviewd over Wie waarlijk leeft.
Opmerkingen van Hans Gaarlandt
- Verderop in het boekje refereert Giphart aan een stuk dat hij heeft zitten schrijven in café de Knipoog. Lees dat stuk hier: Eetcafé de Knipoog groet Ajax.
- En wil je alvast een voorproefje lezen uit het boek, lees dit stuk uit de VaraGids van 2013: Lach van het sterven.
Boekgegevens
Titel: Wie waarlijk leeft
Subtitel: portret van mijn moeder
Schrijver: Ronald Giphart
ISBN: 9789403101514
NUR: 301
Jaar: 2020
Verschijningsdatum: 11 juni 2020
Druk: 1ste
**Uitgever: **De Bezige Bij
Omslagontwerp: Moker Ontwerp
Foto van Giphart: Stephan Vanfleteren
Vormgeving binnenwerk: Perfect Service
Druk: Bariet Ten Brink, Meppel
Pagina’s: 96
Afmetingen: 17,7 × 12,7 × 1,4 cm
Gewicht: onbekend
Type: Hardcover, stofomslag, gebonden